Abdulrazak Gurnah - Nad morzem

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł :Nad morzem (By the Sea) Autor: Abdulrazak Gurnah Ilość stron: 352 Wydawnictwo: Wydawnictwo Poznańskie Rok wydania: 2024 Cena: 59,90 PLN Autor recenzji: Piotr „Klemens” Kociubiński Data recenzji: 2024-06-25 Ocena: 70/100

Saleh przylatuje do Wielkiej Brytanii z Zanzibaru i prosi o azyl. Ma 70 lat i cały jego bagaĹź to podręczna torba, w ktĂłrej skrywa swĂłj największy skarb – mahoniowe pudełko. W poprzednim Ĺźyciu miał wszystko, a teraz jest anonimowym starszym panem i jedyną jego bronią w zetknięciu z nową rzeczywistością jest milczenie.

Latif to młody utalentowany profesor literatury, który mieszka samotnie w Londynie i zna język, jakim posługuje się Saleh. Drogi obu mężczyzn przecinają się w nadmorskim miasteczku, kiedy okazuje się, że łączy ich coś więcej niż tylko kraj, z którego pochodzą.

Z uwagi na brak kolonialnych doświadczeń dzieje Czarnego Lądu dla statystycznego Polaka stanowią istną białą plamę, jego wiedza w tym przedmiocie ogranicza się do bardzo podstawowych stereotypów, których źródło często stanowi sienkiewiczowska proza. Odkrycie, iż w istocie kontynent afrykański jest istnym tyglem odmiennych ludów i historii, wcale nie wymaga aż tak wielkiego wysiłku, zgodnie z rekomendacją Komitetu Noblowskiego wystarczy sięgnąć po książki Abdulrazaka Gurnaha.

„Nad morzem” początkowo wydaje się książką traktującą o współczesności, co moĹźe być nieco rozczarowujące dla czytelnika spragnionego egzotyki pełną piersią, a w konsekwencji przekonanego, iĹź takowa wymaga podróşy nie tylko w przestrzeni, lecz rĂłwnieĹź i czasie. Współczesny czytelnik z Zachodu, a zaryzykuję tezę, Ĺźe zwłaszcza nadwiślańskiej proweniencji (o ile uznać jego przynaleĹźność do świata Okcydentu), niespecjalnie przepada bowiem za migrantami, zwłaszcza posuwającymi się nawet do oszustwa, a to w imię azylu.



Tak naprawdę jednak wciąż jest to książka traktująca właśnie o historii Afryki (wschodniej) i AfrykanĂłw (wschodnich), dla statystycznego Polaka jeszcze mniej znanych, niĹź ich zachodni „ziomkowie”. Tym razem jednak stanowi ona swego rodzaju rozrachunek nie tyle z czasami kolonialnymi (choć i owszem), lecz epoką zaistniałą po lokalnej odsłonie „końca historii” Fukuyamy, czyli wybiciu się na niepodległość.

Autor znowu wbrew swego rodzaju modom dokonuje rozrachunkĂłw nie z problemem neokolonializmu, lecz wskazuje na własne „grzechy” lokalnych społeczności, wskazując na uniwersalną skłonność ku podłości, przejawiającą się w wewnątrzrodzinnych naduĹźyciach, jak i ogĂłlnopaństwowemu zepsuciu.

Zachwyca nade wszystko swada, z jaką autor odmalowuje obrazy mroczne, jednak właściwie ani przez moment nie kreujące u czytelnika strachu. Bawi z kolei swego rodzaju naiwność w prezentacji zupełnie egzotycznych dla pisarza realiach Europy zza Ĺťelaznej Kurtyny, choćby w zakresie łatwości podróşowania rzekomo dostępnej dla „wostoczniakĂłw”.

„Nad morzem” to powieść diametralnie odmienna od „PowrĂłconych” i „Raju”, lecz w kaĹźdym zdaniu, kaĹźdym odmalowanym obrazie jako Ĺźywo przywodzącą na myśl tego samego autora. Jest to kolejna pozycja dowodząca, Ĺźe Literacka Nagroda Nobla nie była dla pisarza rodem z Zanzibaru Ĺźadną przesadą.