Stefan Hertmans - Wejście

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł :Wejście (De opgang) Autor: Stefan Hertmans Ilość stron: 385 Wydawnictwo: ArtRage Rok wydania: 2024 Cena: 59 PLN Autor recenzji: Piotr „Klemens” Kociubiński Data recenzji: 2024-08-02 Ocena: 70/100

Latem 1979 roku Stefan Hertmans pod wpływem impulsu kupił dom w Gandawie, ktĂłry – mimo opłakanego stanu, w jakim się znajdował – go urzekł. Dwie dekady później odkrył, Ĺźe poprzedni właściciel, Willem Verhulst, był członkiem SS. Ĺťycie Verhulsta pochłonęło pisarza, zaczął rozmawiać z jego najbliĹźszymi, przeglądał archiwa, dotarł do intymnych dokumentĂłw. W swych wspomnieniach ponownie przechadzał się po wszystkich pokojach, w ktĂłrych tak długo mieszkał. Warstwa po warstwie odkrywał nie tylko tajemnice politycznej historii domu, ale takĹźe rozgrywającego się za zamkniętymi drzwiami dramatu małżeńskiego. Esesman Verhulst dzielił bowiem Ĺźycie z głęboko religijną Ĺźoną o pacyfistycznych poglądach.

Polacy wraz ze swymi wojennymi doświadczeniami jak rzadko w czym nie róşnią się w ocenie formacji SS i ich członkĂłw, a niemal bez wyjątku wszelkie formy współpracy z niemieckim okupantem zwykli rozpatrywać w kategorii zbrodni. Tego rodzaju poglądy stanowią pokłosie podejścia nazistowskiego reĹźimu do ludności polskiej, korespondującego z wywodami hitlerowskiej „Mojej walki” o słowiańskich podludziach i karaluchach. Tym większym więc zaskoczeniem dla polskiego czytelnika moĹźe być uświadomienie sobie faktu, Ĺźe nie na wszystkich terenach podbitych przez Wehrmacht stosunek do Trzeciej Rzeszy i jej dziedzictwa jest rĂłwnie negatywny.

Dla czytelnika zaznajomionego z „Wojną i terpentyną” tego samego autora nie powinien stanowić zaskoczenia fakt, Ĺźe jedną z głównych przyczyn owej niejednoznaczności w percepcji lat II wojny światowej przez belgijskie społeczeństwo było flamandzkie przebudzenie narodowe i walońska reakcja nań, rozrywające Ăłw kraj po współczesność (a nie będzie specjalnie ryzykowną tezą konstatacja, Ĺźe obecnie owe resentymenty i emocje są silniejsze niĹź kiedykolwiek). Obcość owego zjawiska dla mieszkańca kraju nad Wisłą moĹźe więc stanowić o jego atrakcyjności – bądĹş niezrozumieniu.



Podobieństw do wspomnianego wyżej dzieła belgijskiego (flamandzkiego?) pisarza jest zresztą znacznie więcej. Ponownie przyjmuje on częściowo autobiograficzną, a częściowo właściwą dla sag rodzinnych manierę. Tym razem jednak jego dokumentalna powieść (czy też beletryzowany dokument) ma swego ukrytego bohatera, w postaci miasta Gandawy, tkliwości ku któremu autor nie jest w stanie (ani chyba i skłonny) ukryć.

Ów styl pisarza moĹźe jednak budzić kontrowersje. Z pewnością bowiem nie jest to książka adresowana do miłośnikĂłw wartkiej akcji, thrillerĂłw z wojną w tle. Czytelnicy mogą być jednak rĂłwnieĹź rozczarowani brakiem pewnej „kropki nad i” w zakresie „faktografii osiągnięć” flamandzkiego esesmana, skali jego współudziału w hekatombie zbrodni popełnionych przez jego współtowarzyszy w umundurowaniu (i nie tylko?).

„Wejście” przedstawia inną wizję II wojny światowej od tej właściwej dla Rzeczypospolitej. Okupowana Belgia to kraj właściwie bez łapanek, bez krematoryjnych piecĂłw, a zarazem wciąż dopuszczającym pewne kontakty z okupantem. Jest to jednak wciąż miejsce obecności Zagłady i gestapowskich aresztowań, jak teĹź ziemia pewnych uniwersalnych postaw i prawd.