Ross Raisin - Istny raj

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł: Istny Raj (God's own country) Autor: Ross Raisin Wydawca: Zysk i S-ka Rok wydania: 2010 Ilość stron: 268 Cena: 27,90 PLN

Sam Marsdyke to typowy angielski chłopak ze wsi. Nie zna Internetu, nie ma telefonu komĂłrkowego, jego pracą jest pomaganie ojcu przy hodowli owiec, a ulubionym zajęciem wałęsanie się po wrzosowiskach wraz ze zgrają małych szczeniakĂłw. Jednak jego sielskie Ĺźycie zostaje zakłócone przez ludzi, ktĂłrzy wprowadzili się niedaleko jego domu, a konkretnie przez ich cĂłrkę. Sam jednak nie jest normalnym chłopakiem. Został wyrzucony ze szkoły za molestowanie koleĹźanki, chociaĹź jego zdaniem sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. W wyniku tego wydarzenia zyskał niechlubną opinię w okolicy. Zatem gdy pojawiają się nowi sąsiedzi, najpierw myśli o tym, jak zapobiec dowiedzeniu się przez nich o jego nieprzyjemnym incydencie. Ku jego zdziwieniu, cĂłrka sąsiadĂłw – zbuntowana nastolatka, wyrwana ze swojego środowiska – okazuje wobec niego zainteresowanie. Sam pokazuje jej Ĺźycie na wsi: pracę przy zwierzętach, czy teĹź inne codzienne obowiązki hodowcy. Dziewczynie przypada to do gustu, więc spotykają się coraz częściej. Rodzice Sama nie są zadowoleni z takiego obrotu sprawy, gdyĹź wciąż pamiętają jego szkolny incydent. W końcu nastolatka prosi chłopaka o towarzystwo w czasie jej ucieczki z domu. Sam się na to zgadza. Jednak – jak wspomniałem na początku – nie jest on normalnym chłopakiem i zaczyna ulegać dziwnym urojeniom, ktĂłre nie prowadza do niczego dobrego...

Książkę można podzielić na dwie części: pierwszą jest opis życia Sama, początki jego znajomości z dziewczyną oraz praca przy owcach, czy perypetie w miasteczku i na wrzosowiskach. Druga to ich ucieczka, podczas której kierują się w stronę morza, a Sam zaczyna ulegać zaburzeniom psychicznym. Przez całą powieść narratorem jest Marsdyke; poznajemy świat z jego punktu widzenia, jego myśli oraz refleksje na temat otaczającego go świata. A są one wyjątkowo oryginalne; Sam pomimo słabego wykształcenia posługuje się wyjątkowo oryginalnymi metaforami, które może nie są esencją puryzmu językowego, jednak wyjątkowo mocno oddają jego poglądy. Ogólnie rzecz biorąc jego narracja to chyba największy plus książki. Dzięki niej widać, że w głowie Sama dzieje się bardzo dużo. Nierzadko jego relacje z wydarzeń przeplatają się z wyobrażeniami, więc nie zawsze jesteśmy na sto procent pewni, co jest prawdą, a co tylko ułudą.

Czytając książkę, odniosłem na początku wraĹźenie, Ĺźe dziwne zachowania Sama to tylko wynik jego odmienności kulturowej – Ĺźe jego inne zachowanie wynika z tego, Ĺźe w końcu jest wiejskim chłopakiem z północy Anglii i tam pewnie coś takiego jest normalne. Raisin jednak na tyle elastycznie i naturalnie ukazuje jego psychikę, Ĺźe nawet nie zdałem sobie sprawy, kiedy jego „kulturowe odchyły” przekształciły się w zachowania typowe dla człowieka chorego psychicznie. Nie powiem, nieco zaszokowało mnie takie płynne przejście z dziwactwa w szaleństwo.



Fabuła książki nie jest dynamiczna ani porywająca. Jest ona bardziej statyczna, z paroma odchyleniami. Jednak to właśnie ta statyczność często buduje napięcie, wprowadza czytelnika w niepewność, nie wiadomo, czego moĹźna się spodziewać po młodym Marsdyke'u. Sam opowiada o wszystkich wydarzeniach i swoich zachowaniach tak, jakby były one dla niego całkowicie naturalne. Kontrastuje to mocno z odbiorem ich przez czytelnika, co prowadzi co najmniej do konsternacji. Przykładem tego jest choćby wykradnięcie przez chłopaka kury z kurnika sąsiadĂłw, a następnie zabicie i pogrzebanie jej, kompletnie bez celu. Czy moĹźna to potraktować jako preludium przyszłych wydarzeń? Czy przypadkiem jest to, Ĺźe Sam zaczyna potem nazywać matkę dziewczyny „kurzą głową”? Tego typu smaczkĂłw w całej powieści jest jeszcze więcej. Do tego moĹźna dodać wprowadzony przez Raisina nieco odmienny styl wypowiedzi – nie mamy tu wyodrębnionych myślnikami wypowiedzi, lecz kaĹźda z nich zaczyna się od nowego akapitu, przez co, wraz z narracją, sprawiają one wraĹźenie monologu prowadzonego przez Marsdyke'a, jego relacji z wydarzeń. To takĹźe dodaje książce wyjątkowości, inaczej się ją przez to odbiera.

Warto wspomnieć, Ĺźe książka pierwotnie miała mieć inny tytuł. „Istny raj” to określenie, ktĂłrego ironicznie uĹźywają mieszkańcy Yorkshire wobec swojego hrabstwa. Jej pierwszy tytuł, ktĂłry został uĹźyty tylko w wersji amerykańskiej, to „Out backwards” czyli „Na opak”. W ten sposĂłb wyraĹźa się matka Marsdyke'a o swoim synu i jego dziwnych zachowaniach - „A moĹźe wyszedłeś ze mnie na opak?”.

Jeżeli chodzi o stronę techniczną książki, to nie mam jej nic do zarzucenia. Zadowalająca jakość okładki i wydruku, brak jako takich literówek, dobry przekład Tomasza Biedronia. Ciężko mi tu wspomnieć o czymś więcej, gdyż nie było nic istotnego, co rzuciło mi się w oczy.

„Istny raj” to książka wyjątkowa. Nie jest ona radosną sielanką, a prędzej opisem psychotycznych przekształceń w umyśle Sama, ktĂłremu przez cały czas towarzyszymy. Jest to pozycja zapadająca w pamięć, nie nadająca się dla tych, ktĂłrzy lubią dobre zakończenia. Pomimo całej sympatii i więzi, ktĂłra tworzy się między głównym bohaterem i czytelnikiem, nie moĹźna mu odmĂłwić dwĂłch rzeczy: Ĺźe jest wariatem i chamem. Co nie zmienia faktu, Ĺźe książkę gorąco polecam.