Walter Tevis - Gambit krĂłlowej

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł: Gambit krĂłlowej (The Queen's Gambit) Autor: Walter Tevis Ilość stron: 360 Wydawnictwo: Czarne Rok wydania: 2020 Cena: 39,90 PLN Autor recenzji: Piotr „Klemens” Kociubiński Data recenzji: 2022-06-27 Ocena: 70/100

W wieku ośmiu lat Beth Harmon trafia do sierocińca. Tam wkrótce odkrywa swoje dwie największe miłości: grę w szachy i środki odurzające. Szachów uczy się w piwnicy, pod okiem gburowatego woźnego, który szybko poznaje się na jej niezwykłym talencie. Małe zielone pigułki są podawane jej i innym maluchom, żeby w domu dziecka łatwiej było utrzymać spokój.

Obie obsesje będą towarzyszyć Beth, kiedy opuści dom dziecka, przeniesie się do rodziny adopcyjnej i spróbuje zbudować dla siebie nowe życie. Wspinając się na szczyty amerykańskich, a potem światowych rankingów szachowych, będzie się równocześnie mierzyć z własnym pragnieniem samozniszczenia.

Szachy są jednocześnie niedoceniane i przereklamowane. Kojarzą się one nawet nie z wyzwaniem dla intelektu, co jego miernikiem, z sugestią, Ĺźe ich wirtuozi są geniuszami unoszącymi się nad ziemią, pobratymcami Einsteina, ktĂłrzy rĂłwnie dobrze mogliby się zajmować podbojami kosmosu. Zarazem są one postrzegane jako rozrywka zasuszonych flegmatykĂłw, niespecjalnie zasługująca na miano sportu (o nobilitacyjnym charakterze). Czy „Gambit krĂłlowej” jest w stanie odmienić ktĂłrąkolwiek z tych perspektyw?

Historia szachĂłw zna wielu dziecięcych i nastoletnich arcymistrzĂłw, dość wskazać obecnie choćby na karierę Alirezy Firouzji, losy zaś jednego z nich – Bobby’ego Fischera – stały się kanwą dla opowieści. Ĺťycie słynnego Amerykanina tylko luĹşno zostało wykorzystane przez Waltera Tevisa jak wzĂłr, dzieje bowiem Beth Harmon róşnią się bowiem odeń w dziesiątkach szczegółów, jak teĹź i szeregu kwestii ogĂłlnych, takich jak płeć głównej bohaterki.



Niestety dość mało przekonująco wypada warstwa społeczno-psychologiczna opowieści, losy głównej bohaterki poza partiami szachów są mało interesujące. Zważywszy na epokę, w której rozgrywa się akcja powieści, aż prosi się, by Beth stała się drugim Forrestem Gumpem, tymczasem opowiadana historia równie dobrze mogłaby się rozgrywać współcześnie i w momentach pomiędzy pojedynkami w równym stopniu byłaby niezajmująca.

Do powieści wkradło się rĂłwnieĹź kilka błędĂłw, uproszczeń i nielogiczności, ktĂłre nie dziwią tylko przy uwzględnieniu amerykańskiej naiwności i ignorancji. Trudno mi sobie wyobrazić, by rozmowa międzynarodowa między Stanami a przebywającą w Moskwie na prestiĹźowym dla sowieckich władz turnieju główną rywalką lokalnych idoli nie byłaby podsłuchiwana przez KGB, zaś radziecki mistrz nie byłby poinformowany o jej treści…

„Gambit krĂłlowej” pomimo swych przywar to książka interesująca, ktĂłrej lektura moĹźe się okazać zajmująca rĂłwnieĹź dla osĂłb, ktĂłre nie zwykły miewać jakiejkolwiek styczności z krĂłlewską grą. Jeśli jednak z jakiegokolwiek powodu szachy bądĹş rywalizacja sportowa rażą czytelnika, to niespecjalnie w danej pozycji odnajdzie on jakąkolwiek inną wartościową dlań treść.