Thomas M. Disch - ObĂłz Koncentracji

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł: ObĂłz koncentracji (Camp concentration) Autor: Thomas M. Disch Ilość stron: 196 Wydawnictwo: Solaris Rok wydania: 2008 Cena: 23,90 PLN

Relacje z więzień, obozĂłw, zsyłek i innych miejsc karnego osiedlania ludzi są lekturą wstrząsającą. Pod względem treści są róşne, jedne są bardziej dokumentalne, inne literackie. Niestety tragiczna historia człowieczeństwa niejednokrotnie wytworzyła tego typu dzieła. Warto spośrĂłd nich wymienić rodzimy „Inny Świat” Herlinga-Grudzińskiego czy „Wspomnienia z domu umarłych” Dostojewskiego. Zapiski Discha w przeciwieństwie do wyĹźej wymienionych nie mają w sobie wątkĂłw autobiograficznych. „ObĂłz koncentracji” to twarda fantastyka, ktĂłrej lektura nie naleĹźy do łatwych. Ale moĹźe od początku…

Postać autora jest rĂłwnie niejednoznaczna jak jego twĂłrczość. DuĹźe wraĹźenie zrobiła na mnie jedna ze sztandarowych książek Discha: „Na skrzydłach pieśni”. Z miłą chęcią, ale rĂłwnieĹź obawą sięgnąłem po „ObĂłz koncentracji”. Nie zawiodłem się, bo powieść pozostawiła we mnie głęboką rysę. Jest bardzo wartościową książką i pozycją obowiązkową dla czytelnika nie tylko literatury fantastycznej. W znanych mi utworach autora moĹźna dostrzec mocne wpływy egzystencjalizmu, a takĹźe pogardy dla Ĺźycia ludzkiego. Nie wzbudziła we mnie zatem tak duĹźego szoku wieść o samobĂłjczej śmierci pisarza. Powróćmy jednak do „Obozu koncentracji”.



Kluczową postacią jest Louis Sacchetti, poeta, który staje się ofiarą systemu sądownictwa Stanów Zjednoczonych, ponieważ odmówił służby wojskowej. I właściwie nie tyle absurdalny jest sam powód trafienia za kratki, co cel, jaki temu przyświeca. Nasz literat otrzymuje zadanie obserwowania życia więźniów i prowadzenia dziennika. A więzienie to nie jest bynajmniej typowym amerykańskim zakładem karnym.

Miejsce to raczej przypomina wielkie centrum badań, a osadzeni w nim „przestępcy” pełnią rolę krĂłlikĂłw doświadczalnych. Otrzymują oni środek zwany Pallidynem, przez ktĂłry powoli stają się geniuszami w dziedzinach, ktĂłre są ich pasją. I wszystko pięknie, gdyby nie fakt, Ĺźe specyfik Ăłw to odpowiednio zmutowana forma krętka, drobnoustroju odpowiedzialnego między innymi za takie schorzenie jak syfilis. Efektem tego jest wyzwolenie ukrytych moĹźliwości intelektualnych, lecz przy okazji rĂłwnieĹź stopniowe wyniszczanie komĂłrek mĂłzgowych. Współwięźniowie poety to wybitni dramatopisarze, poligloci posługujący się wszystkimi znanymi językami oraz matematycy pełniący funkcje chodzących tablic ze wzorami. Ceną ich umiejętności jest postępujące szaleństwo prowadzące do śmierci, co Sacchetti skrupulatnie notuje.

I tu zaczynają się kwiatki. Bo obserwacje Louisa to opis zbiorowej histerii i hipokryzji, szczególnie, że osadzeni doskonale zdają sobie sprawę ze swego losu, lecz mimo to pragnienie wiedzy jest u nich większe, niż chęć życia. Jak prawdziwi geniusze, dla nauki są zdolni do wszelkich wyrzeczeń. Wśród osadzonych znajduje się jednak grupa planująca rozpętać bunt. Powstanie to może zakończyć się sukcesem, gdyż buntownicy poznali miejsce swej katorgi na wylot, z czego nie do końca zdają sobie sprawę pracownicy placówki. Poza tym sam Louis zaczyna się gubić w rzeczywistości, bo jednocześnie sumiennie wykonuje zleconą mu misję, a z drugiej strony wyczuwa coraz częściej niespodziewany przypływ weny twórczej, co skłania go do refleksji, że staje się bliższy więźniom.

Lektura tej książki jest chwilami szokująca, miejscami odrzucająca, ale niewątpliwie niesamowicie wciągająca. Nie moĹźna obok niej przejść obojętnie. Ostrzegam jednak, nie jest to utwĂłr, ktĂłry moĹźemy sobie poczytać w ramach rozluĹşnienia. To ciężki kawał literatury, ktĂłry trudno przegryźć, jednak moim zdaniem naprawdę warto sprĂłbować. Słowami zakończenia pragnę przytoczyć ( w zniekształconej formie) jedną opinię dotyczącą twĂłrczości autora: „Thomas M. Disch to jeden z czołowych twĂłrcĂłw Nowej Fali w fantastyce popularno-naukowej. SpośrĂłd pisarzy amerykańskich jest najwyĹźej ceniony, za to najmniej czytany.”