Ngũgĩ wa Thiong'o - Chmury i łzy

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł: Chmury i łzy (Weep Not, Child) Autor: Ngũgĩ wa Thiong'o Ilość stron: 140 Wydawnictwo: Państwowy Instytut Wydawniczy Rok wydania: 1989 Autor recenzji: Piotr „Klemens” Kociubiński Data recenzji: 2017-12-20 Ocena: 75/100

Polska nie miała okazji być państwem kolonialnym (o ile nie rozpatrywać w tych kategoriach KresĂłw), w kategoriach ciekawostki moĹźna rozpatrywać zamorską posiadłość Kurlandii jako „łańcuchowo” podporządkowaną krĂłlom na Wawelu (a i tak niedługo). Z jednej strony rodzi to uczucie niedosytu, gdyĹź niemal kaĹźdy skrywa w sobie dziecięce marzenie o dalekich podróşach i obcych ludach, z drugiej strony zaś uwalnia od wyrzutĂłw sumienia związanych ze zjawiskiem kolonializmu. Temu ostatniemu – w jego ostatnich podrygach – poświęcona jest książka „Chmury i łzy”.

Akcja powieści rozgrywa się w latach poprzedzających tzw. powstanie Mau-Mau, jak i w jego trakcie, kończy się zaś na progu niepodległości – książka została napisana tuĹź po uzyskaniu (czy odzyskaniu) niepodległości przez Kenię. Losy to dla przeciętnego Polaka zupełnie nieznane, juĹź więc ten egzotyzm czyni ją dodatkowo interesującą.

Głównym bohaterem powieści jest Njoroge, chłopiec wywodzący się ze specyficznej, bo poligamicznej rodziny tubylczego pracownika rolnego o imieniu Ngotho. Tak jak marzeniem życia dla ojca jest posiadanie ziemi na własność, o tyle pragnieniem jego najmłodszego syna jest uzyskanie wykształcenia. Tak naprawdę jednak przez jednego i drugiego przemawia najbardziej naturalna aspiracja ku polepszeniu bytu własnego oraz bliskich.

Tak naprawdę jednak grono bohaterĂłw jest znacznie szersze – i nie dotyczy to wyłącznie pozostałych członkĂłw danej rodziny, lecz rozciąga się ono na całe społeczności, nie tylko zresztą afrykańskie (rĂłwnieĹź wewnętrznie podzielone) i osadnicze, lecz rĂłwnieĹź choćby (h)induskie. Teoretycznie Ĺźyją one w pokoju, lecz ta koegzystencja jest wymuszona i grupy te zmierzają ku konfrontacji.



Autorowi należy oddać, iż jakkolwiek wiernie trwa przy swych korzeniach, to nie traci literackiego dystansu, próby ucieczki od uogólnień. Ot, choćby taki pan Howlands przeistacza się z osoby zranionej przez przemoc po tą sięgającą, lecz jego najmłodszy syn jest już bardziej Kenijczykiem niż Anglikiem, tyle że białym. Pisarz nie ucieka od konstatacji, że pojęcia ojczyzny oraz tożsamości wymykają się najprostszym uogólnieniom.

Atutem książki jest cecha poniekąd niezależna od pisarza, a mianowicie data jej powstania. Pozycja ta została napisana w 1964 roku, gdy serca Kenijczyków były jeszcze pełne prostych nadziei, podobnie jak większości afrykańskich narodów. Stanowi ona doskonałą kronikę epoki, pewnego rodzaju relikt, ale i przestrogę na przyszłość.

Wartość historyczna danej książki nie zamyka się tylko w tym – wystarczy wskazać, iĹź została ona opublikowana po angielsku pod zanglicyzowanym nazwiskiem autora – zapisywanego jako James Ngugi – ktĂłry następnie „strybalizował” swoje nazwisko do formy Ngũgĩ wa Thiong'o i zaczął tworzyć w języku kikuju.

„Chmury i łzy” to powieść krĂłtka, wręcz nowela, miejscami nieco przebrzmiała, przynajmniej gdy nie wysłucha się opowieści rodowitego Afrykańczyka. Prostota nie oznacza prostactwa, rzeczona pozycja zaś niewątpliwie zasługuje na miano dzieła, przebrzmiałego moĹźe pod względem odniesień do współczesności, jednak nie natury ludzkiej jako takiej.