Neal Stephenson - Ustrój świata, tom III

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł: UstrĂłj świata, tom III Autor: Neal Stephenson Ilość stron: 289 Wydawnictwo: MAG Rok wydania: 2008 Cena: 25 PLN

Cały świat jest niestabilny i pogrążony w zamęcie – zwłaszcza Londyn, centrum finansĂłw, wynalazczości i spiskĂłw – kiedy w 1714 roku Daniel Waterhouse wraca (bez fanfar i wiwatĂłw) do Anglii. Podstarzały purytanin i naturalista, zausznik osĂłb moĹźnych i wpływowych, przyjaciel największych geniuszĂłw epoki, przebył najeĹźone niebezpieczeństwami morze i przeĹźył napaść złowrogiego pirata, Czarnobrodego – wszystko po to, by na prośbę pewnej księżniczki doprowadzić do pojednania dwĂłch zajadłych, nietuzinkowych przeciwnikĂłw. Ale choć na pozĂłr w kraju wiele się zmieniło, hipokryzja, ktĂłra juĹź raz wygnała go za ocean, nadal rządzi Brytanią. I nadal mu zagraĹźa.

Barok kojarzyć się moĹźe nam z wszechobecnym luksusem, ornamentyką i monumetalizmem. MoĹźe nam to słowo łączyć się z ideami Oświecenia czy teĹź narodzinami nowoĹźytnej nauki i zaczątkiem wielkiego postępu technicznego. MoĹźe teĹź nam się kojarzyć z epoką wojen religijnych i wstrząsĂłw politycznych. O tym, iĹź Ĺźadne z tych skojarzeń nie jest błędne, przekonać nas moĹźe lektura ostatniego tomu (a właściwie podtomu) „Cyklu barokowego”, autorstwa Neala Stephensona.

Cóş nowego moĹźna napisać o pozycji, ktĂłra wieńczy – od razu uspokoję kołaczące serca czytelnikĂłw, iĹź w sposĂłb godny – tak okazałą serię? Wszak kto czytał wcześniejsze części, dobrze wie, czegóş moĹźna się spodziewać przy lekturze tejĹźe, a od razu pragnę zauwaĹźyć, Ĺźe zaczynanie znajomości z twĂłrczością Neala Stephensona „od końca” mija się z jakimkolwiek sensem i celem, a to ze względu na prostą okoliczność, iĹź taka lektura pozbawiona będzie przyjemności docenienia wielu konceptĂłw fabularnych, stanowiących ukoronowanie wcześniej napoczętych wątkĂłw.



W trzecim tomie „Ustroju świata”, no właśnie, wszystko zmierza ku końcowi, mniej czy bardziej szczęśliwemu, tudzieĹź takiemu, ktĂłry za szczęśliwy uznać moĹźna. Trzeba zaś przyznać autorowi, iĹź zasadniczo nie jest on skłonny uciekać się do sztuczki w postaci deus ex machiny, co przecieĹź mogłoby się wydawać wcale kuszącym rozwiązaniem patrząc na stopień zapętlenia i zawikłania losĂłw poszczegĂłlnych postaci. Zasadniczo. NiektĂłre rozwiązania są bowiem „zaskakująco” dla czytelnika przewidywalne, mimo Ĺźe zupełnie nieoczekiwane dla samych postaci. Trzeba jednak teĹź przyznać, iĹź jednak nie moĹźna im odmĂłwić logiczności na tle innych, wcześniejszych fabularnych rozwiązań.

Z kolei w tomie trzecim uświadczymy dostrzegalnie mniej pasjonujących dialogĂłw, w ktĂłre nierzadko wprost obfitowały wcześniejsze części cyklu. Właściwie to tylko jedną jedyną dysputę pomiędzy Newtonem a Leibnizem moĹźna uznać za stanowiącą godny odpowiednik dla wcześniejszych. Co tu kryć – to mało. Zdaje mi się jednak, iĹź autor był juĹź po trosze nimi sam zmęczony i przede wszystkim skupił swą uwagę na samej akcji, ktĂłrą wcześniej racjonował dość oszczędnie. Ale i tu nie był rozrzutny, dość powiedzieć, iĹź scenę ujęcia Jacka Mincerza przez organy ścigania właściwie pominął i zdawkowo o niej wspomniał jednym zdaniem!

Mniej teĹź mamy do czynienia z geniuszami epoki, a właściwie to owocami ich geniuszu, czyli wynalazkami, czym wcześniej raczeni byliśmy stosunkowo obficie. Ale pewnego rodzaju wynagrodzeniem moĹźe być uchylenie czytelnikowi rąbka tajemnicy idei, na ktĂłrej opierając się Jack Shaftoe posiadł tajemnicę kamienia filozoficznego. Najzabawniejsze, iĹź jest ona zupełnie anaukowa i oparta na naiwnych przesłankach – ot, takie „oczko” puszczone przez komika-pisarza, bawiącego się przednio swymi postaciami.

Trzeci tom „Ustroju świata” to moĹźe nie tak spektakularne, jak cały cykl, jednak satysfakcjonujące jego zwieńczenie. Kto dotrwał aĹź do samego końca, z pewnością nie będzie nim rozczarowany, moĹźe zaś uznać się za bogatszego o wiele refleksji wartych dalszych, juĹź samodzielnych rozmyślań.