Jewgienij Zamiatin - My

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł: My (Мы) Autor: Jewgienij Zamiatin (Евгений Иванович Замятин) Ilość stron: 184 Wydawnictwo: Alfa Rok wydania: 1989 Autor recenzji: Piotr „Klemens” Kociubiński Data recenzji: 2017-11-17 Ocena: 80/100

Czasami dziwić moĹźe, jak łatwo jedni twĂłrcy zdobywają wieczystą – mogłoby się zdawać – sławę, podczas gdy inni nie znajdują w ogĂłle zakorzenienia w powszechnej świadomości, pomimo Ĺźe moĹźna ich śmiało uznać nie tyle nawet za prekursorĂłw, co czołowych przedstawicieli nurtu. Jedną z takich osĂłb – i pozycji – jest Jewgienij (w naszym kraju dotychczas spolszczany jako Eugeniusz) Zamiatin ze swoją książką „My”.

Opowieść jest, moĹźna by rzec, klasyczną antyutopią – czy teĹź dystonią – ktĂłrej akcja jest osadzona w odległej przyszłości, prezentującą losy niejakiego Państwa Jedynego z perspektywy oczu znacznej persony, jaką jest Główny Konstruktor statku przeznaczonego do podróşy kosmicznych, ktĂłry z nieznanych przyczyn prĂłbuje opisać swĂłj świat, nie wiedzieć z myślą o jakim odbiorcy. No chyba Ĺźe linearność dziejĂłw nie traktować w kategoriach aksjomatu…

JednakĹźe pod wpływem czegoś zdawałoby się zupełnie zapomnianego – jak uczucia oraz instynkty – zaczyna on ku swemu własnemu zaskoczeniu buntować się przeciwko otaczającej go rzeczywistości, ktĂłrą mimo to uwaĹźa on za obraz doskonałości. Sprzeczność? Mało powiedziane!

Narrator jest bowiem osobą myślącą o świecie w kategoriach logicznych i matematycznych, ktĂłrej filozofia Ĺźyciowa przyjmuje postać bogatą w róşnorakie kwantyfikatory. Język powieści momentami jest dość męczący, wymaga bowiem ścisłej koncentracji, niczym w niektĂłrych pozycjach Lema. Podobnie zresztą jak u Polaka pomysły technologiczne – choć niejednokrotnie trącą myszką – stanowią tylko mało istotne tło dla zasadniczego przekazu.



„My” mogłoby się zdawać zjadliwą satyrą na komunistyczną rzeczywistość czasu stalinizmu, gdyby nie fakt, Ĺźe powstało w okresie, gdy toczyła się jeszcze wojna polsko-bolszewicka, DĹźugaszwili nie był zaś jeszcze nawet postrzegany jako pretendent do władzy absolutnej. Rosyjski autor swym profetyzmem dowodzi w konsekwencji, Ĺźe stalinizm nie był Ĺźadnym wypaczeniem „czystej” myśli leninowskiej czy marksizmu, lecz ich logiczną konsekwencją.

Lektura wymaga jednak od czytelnika daleko posuniętej uwagi, pozwalającej dostrzec chociaĹźby fakt, Ĺźe o ile wszystkie jednostki są pozbawionymi imion „numerami”, to wyłącznie przywĂłdca absolutny nosi miano wyłamujące się z tego schematu – Dobroczyńca. Czasami jednak oprĂłcz uwagi potrzebna jest sama wiedza, pozwalająca dostrzec, Ĺźe „imiona” trzech głównych kobiet otaczających bohatera, to litery właściwe dla rosyjskiej notacji geometrycznej, lecz zarazem moĹźna im przypisać dodatkowy podtekst.

RĂłwnie niebanalne – choć przeoczalne – jest spostrzeĹźenie jednego z inĹźynierĂłw, Ĺźe filozofia nie ma sensu, gdyĹź nieskończoność nie istnieje, a to z tej prostej przyczyny, Ĺźe gdyby wszechświat był pozbawiony granic, to gęstość materii sprowadzałaby się do zera. Banalnie proste? Tylko przy załoĹźeniu, Ĺźe ilość materii-energii jest skończona…

Książka pomimo swych skromnych rozmiarów w istocie kwalifikuje się do wielokrotnego powtarzania lektury. Zamiatin wraz ze swym dziełem doświadczył typowego dla proroków odrzucenia przez własny naród, lecz Historia to jemu przyznała rację. Tylko czy wszystkie jego przepowiednie już się ziściły, czy też dopiero stoimy u ich zarania?