Jean Echenoz - 1914

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł : 1914 (14) Autor: Jean Echenoz Ilość stron: 80 Wydawnictwo: Noir Sur Blanc Rok wydania: 2014 Cena: 19 PLN Autor recenzji: Piotr „Klemens” Kociubiński Data recenzji: 2018-11-11 Ocena: 75/100

Jest rok 1914. Na front w Ardenach wyrusza ze sławetnej Wandei czwórka młodych ludzi. Wszyscy oni są potomkami tych, którzy najpierw wsparli rewolucję jakobinów, by potem sprzeciwić się jej, a raczej terrorowi, który przyniosła. Wandejczycy to lud twardy, przy którym nasi górale wydawać się mogą wzorem ugodowości. Nie boja się śmierci, wiedząc, że jest ona logiczną konsekwencją życia, sprzeciwiają się jednak bezsensownemu szafowaniu ludzkim życiem.

Dziś obchodzimy okrągłą 100. rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę, dla świata jest to jednak dzień upamiętniający toĹźsamy jubileusz zakończenia Wielkiej Wojny, ktĂłra zakończyła Piękny Wiek, jak teĹź stanowiła punkt wyjścia dla kresu europejskiej hegemonii na świecie. Gdy konflikt ten się kończył, nastrĂłj wszystkich społeczeństw państw zaangaĹźowanych – zwycięskich bądĹş przegranych – był skrajnie odmienny od początkowego.

„1914” to książka o mylącym tytule, wbrew pozorom nie koncentruje się ona wyłącznie na wydarzeniach pierwszych dni i miesięcy tej niezwykle krwawej wojny. Owszem, jej głównych bohaterĂłw poznajemy „gdy larum grają” i odziewają się jeszcze w czerwone spodnie mundurĂłw, lecz poznamy rĂłwnieĹź smak błota czy grozę atakĂłw gazowych, w końcu zaś bezwzględność prawa wobec dezerterĂłw, choćby i domniemanych.



W oczy nade wszystko rzucają się rozmiary przedmiotowej pozycji – a właściwie ich skromność – predestynującą tą publikację wręcz do miana noweli. Tego rodzaju podejście moĹźna by uznać za urągające skali konfliktu, lecz o dziwo więcej niĹź udatnie oddaje ona specyfikę walk na froncie zachodnim.

Jean Echenoz stroni bowiem od monumentalizmu i kompletności właściwej dla dzieł czy to Aleksandra Sołżenicyna, czy to Lwa Tołstoja. Przeciwnie, skupia się on na wycinkowych zagadnieniach, ktĂłrym jednak przygląda się z pewnymi skłonnościami do metaforyki, lecz bez porzucania „mędrca szkiełka i oka”. Jego literackie ryciny cechują się pewną zaskakującą głębią.

„1914” to dzieło o zdradzonych ideałach, nade wszystko o autodestrukcyjnych skłonnościach człowieka i znacznej przypadkowości jego losĂłw. Autor stroni od stanowczych ocen czy naukowych inklinacji, przybliĹźając czytelnikowi raczej duchowość weteranĂłw, ktĂłrzy następnie „nie chcieli umierać za Gdańsk”.