Dominik Rutkowski - Pozostał gniew

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł : Pozostał gniew Autor: Dominik Rutkowski Ilość stron: 304 Wydawnictwo: Bellona Rok wydania: 2013 Cena: 29,90 PLN Autor recenzji: Piotr „Klemens” Kociubiński Data recenzji: 2013-10-27 Ocena: 65/100

Zachodnie Pomorze, kwiecień 1945 roku. Front z siłą huraganu przewalił się przez okolicę i pognał w stronę Berlina. W Miasteczku - niewielkim niemieckim uzdrowisku - mości się sowiecka komendantura, a udzielną władzę twardą ręką sprawuje kapitan NKWD, Paluchin. Zdobyczne tereny są grabione bezlitośnie, tubylcy wykorzystywani do niewolniczej pracy, w obozie przy dworcu kolejowym gnieĹźdżą się apatyczni niemieccy jeńcy. Dawni kaci w jednej chwili stają się ofiarami. Chaos pogłębiają błąkający się po okolicy powracający z robĂłt w Niemczech przymusowi robotnicy. Nikt nie wie czy tu jest jeszcze Rzesza, czy juĹź Polska, a moĹźe fragment pęczniejącego Imperium Sowieckiego. Do takiego inferno trafia Julian Ĺťurawiecki, ktĂłremu Komandir składa propozycje „nie do odrzucenia”.

Nieco mylący jest opis z okładki, iĹź mamy do czynienia z historią powojennych Ziem Odzyskanych, co zresztą uświadamia nam juĹź wyĹźej przytoczony „blurb” – owszem, Wehrmacht opuścił juĹź tereny wschodniej Rzeszy, lecz w kwietniu 1945 roku nie było jeszcze przesądzone, czy aby nie staną się one miejscem kolejnej walki. Przeciwnie, obszary te wciąż były rządzone prawem wojennym, na czym zresztą się skupia sam autor.

Konstrukcja książki jest dość przejrzysta – Dominik Rutkowski skupia swą uwagę na kilku osobach – Julku, Polaku z Wileńszczyzny, przymuszonym do podjęcia funkcji komendanta lokalnej społeczności rodem z NKWD, Alinie z Płocka, przymusowej robotnicy Rzeszy wracającej do domu, Ukraińcu Mirku, zegarmistrzu, ktĂłry porzucił Armię Czerwoną na rzecz idei świata bez bolszewizmu, i w końcu intelektualiście Iwanie, zmagającego się z nużącą codzienną słuĹźbą w tejĹźe armii (jest jeszcze jeden epizodyczny wątek dodatkowy). Wątki poświęcone tym postaciom najpierw przeplatają się, by stopniowo schodzić się i w finale stworzyć jeden wspĂłlny ścieg.

Co więcej jednak, również każdy z tych rozdziałów (z wyjątkiem ostatniego) również zbudowany jest wedle tego samego modelu, mianowicie mniej więcej w środku pojawia się retrospekcyjny wtręt, mocniej bądź luźniej powiązany z towarzyszącą mu problematyką. Nie da się ukryć, że części te są najciekawsze dla czytelnika, zarazem zaś w prosty i klarowny sposób tłumaczą reakcje i zachowania poszczególnych postaci.



Sama fabuła potrafi być zajmująca, tak naprawdę jednak niewiele ona mówi o powojennych losach przedstawianych terenów. Owszem, nasiona wysiedleń i wypędzeń już kiełkują, acz czytelnik kończy lekturę w dość zwodniczym momencie rzekomego pojednania między krasnoarmiejcami, polskimi przybyszami i miejscową ludnością niemiecką. Nie mamy tu do czynienia z budową nowej przyszłości, lecz właściwie wciąż wyłącznie z burzeniem przeszłości.

Irytującą cechą recenzowanej książki są niestety dość częste błędy ortograficzne, ktĂłre skłoniły niĹźej podpisanego do dość drastycznego obniĹźenia oceny ogĂłlnej recenzowanej pozycji. O ile jak się natknąłem na frazę „po środku”, to mĂłgłbym jeszcze mieć wątpliwości, czy gdzieś na etapie składu tekstu nie zapałętała się nadmiarowa spacja, o tyle nie łudziłem się po tym, jak kilka razy wcześniej natknąłem się na „rządze” i „rządnych” władzy ludzi. Podobnie autorowi zdarzyła się wpadka na tle niemieckiego słownictwa wojskowego, mianowicie kilkakrotnie jest się raczonym sturmbanfĂźhrerem miast SturmbanNfĂźhrerem (pomijam juĹź celowość kaĹźdorazowej pisowni rozpoczynającej się kapitalikami, zwłaszcza Ĺźe przy innej okazji natkniemy się na „małego” niemieckiego feldfebla).

„Pozostał gniew” zaciekawiło mnie, tego rodzaju książek traktujących o Ziemiach Odzyskanych w kategorii „wyzyskanych” nie ma znowu tak wiele, to wciąż swego rodzaju temat tabu, i dobrze wpisuje się w nieco demaskatorski ostatnimi czasy – z filmową „Różą” na czele – trend. Jakkolwiek nie jest to dzieło wybitne, ba, czasami dość naiwne, stanowi dobry punkt zaczepienia dla „odczarowania” wyniesionych ze szkoły i innych serialowych „Pancernych” wyobraĹźeń.