Dave Eggers - Co to za Coś

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł: Co to za Coś (What is the What) Autor: Dave Eggers Wydawca: ZYSK I S-KA Rok wydania: 2010 Ilość stron: 626 Cena: 35,90 PLN

W 1983 roku w południowym Sudanie wybuchła druga wojna domowa. Głównym powodem konfliktu były waśnie na tle religijnym – południe kraju zamieszkiwała chrześcijańsko-animistyczna ludność, z kolei na północy dominowali Muzułmanie, ktĂłrzy byli przy władzy. Kolejnym ĹşrĂłdłem konfliktu było nierĂłwnomierne rozmieszczenie zasobĂłw, w południowym Sudanie ziemia była bardziej Ĺźyzna, odkryto tam takĹźe ĹşrĂłdła ropy naftowej. W 1983 wprowadzono na południu kraju prawo szariatu, co przelało czarę goryczy. Powstała Ludowa Armia Wyzwolenia Sudanu (SPLA) – rebelia wzniecona przeciwko władzy, rekrutująca ludzi spoza kręgĂłw arabskich. Władze państwowe nie pozostały bierne. Tak oto rozpoczęła się wojna domowa. A w jej środku miał nieszczęście znaleźć się Valentino Achak Deng – bohater, ktĂłrego autobiografię miałem okazję przeczytać.

Na początku chciałem zawrzeć parę słów wyjaśnienia, dotyczących rzeczonej autobiografii. Już w przedmowie główny bohater książki zauważa, ze zawiera ona elementy fikcyjne, więc lepiej ją określać mianem powieści. Jednak znaczna część fabuły oparta jest na prawdziwych wydarzeniach.

Książka jest napisana przez Dave'a Eggersa. Specjalizuje się on właśnie w pisaniu powieści na podstawie prawdziwych wydarzeń. W 2006 roku założył z Dengiem Valentino Achak Deng Fundation , wspomagającą sudańskich uchodźców. W tym samym roku Eggers skończył spisywać historię Achaka i książka ujrzała światło dzienne. Została ona nominowana w kategorii Fiction do nagrody 2006 National Book Critics Circle Award.

Powieść jest podzielona na 3 księgi. W kaĹźdej z nich przeplatane są wydarzenia z Sudanu oraz z Atlanty, gdzie Valentino trafił dzięki programowi wsparcia dla uchodĹşcĂłw. Nie będę się wgłębiał w fabułę utworu, jednak wydarzenia w kaĹźdej z ksiąg – te rozgrywające się w USA i w Afryce - są w jakiś sposĂłb ze sobą powiązane; w pierwszej z nich spoiwem jest cierpienie i niemoĹźność wpływu na toczące się dookoła wydarzenia, w drugiej nieudana prĂłba pomocy, a w trzeciej ustatkowanie się, odnalezienie się w danej rzeczywistości.

Wydarzenia są opisywane w pierwszej osobie. Ukazana jest dzięki temu w bardziej wyrazisty sposĂłb autobiograficzność utworu. Autor nie unika szczegółowych i nierzadko naturalistycznych opisĂłw konfliktu. Nie stosuje jednak tego zabiegu, by zaszokować czytelnika. Demonstrowane jest w ten sposĂłb okrucieństwo wojny, gdzie masowe mordy na cywilach są normą, podobnie jak gwałty, czy wcielanie na siłę ludzi do armii. Pomijanie tych jakĹźe przejmujących wydarzeń mijałoby się z głównym celem książki, czyli ukazaniem na smutnym przykładzie, czego konsekwencją mogą być kiedyś czyny i decyzje podejmowane przez władze, a takĹźe przez nas – obywateli. Oby nigdy do czegoś takiego nie doszło.

W fabule utworu wyjaśniona jest także geneza jego tytułu. Oczywiście jej nie zdradzę, jednak polecam zapamiętać związane z nim fakty, gdyż jego motyw przewija się praktycznie przez całą książkę.



Losy Denga są – delikatnie rzecz ujmując – smutne. Sięgając po tę książkę, nie spodziewajmy się sielanki, czy komedii. Jest to pozycja ciężka, ujmująca, przygnębiająca. Z drugiej jednak strony ukazuje ona, Ĺźe silnego człowieka nie pokonają nawet najgorsze nieszczęścia. Valentino Achak Deng do takich naleĹźy. Zapewne większość z nas, przeĹźywając to, co on, uległaby załamaniu nerwowemu, poddałaby się. On jednak mimo wszystko wciąż parł do przodu, nawet mimo często towarzyszącemu mu przekonaniu, Ĺźe BĂłg się na niego uwziął. Po przeczytaniu książki jestem pełen podziwu nie tylko dla niego, ale takĹźe dla setek tysięcy innych uchodĹşcĂłw, ktĂłrzy są w stanie Ĺźyć w warunkach, ktĂłre dla nas byłby ekstremalnymi. Napiszę szczerze: po zapoznaniu się z tą powieścią, zacząłem duĹźo bardziej doceniać to, co mam. Niby do tej pory zdawałem sobie sprawę z faktu, Ĺźe na świecie jest wielu ludzi, ktĂłrzy mają ode mnie gorzej, jednak dopiero teraz miałem okazję poznać bezpośrednią relację kogoś takiego. Relację tak prawdziwą i szczerą, gdzie autor nie unika uzewnętrzniania się i sam otwarcie przyznaje, Ĺźe odczuwa potrzebę podzielenia się z innymi swoją opowieścią.

Powieść nie jest jednak bez wad. Jej pierwsza księga jest najzwyczajniej w świecie nudna. O ile moĹźna to zrozumieć dla opisu ucieczki z Sudanu – w końcu raczej nie ma nic fascynującego w marszu przez sawannę – o tyle amerykański wątek z Ĺźycia Achaka jest opisany statycznie, monotonnie. MoĹźe to celowy zabieg, by jeszcze bardziej zacieśnić związki amerykańskiej i afrykańskiej części księgi. Dla mnie w kaĹźdym razie czytanie tego fragmentu utworu nie naleĹźało do rzeczy przyjemnych. Pocieszeniem jednak jest fakt, Ĺźe warto przebrnąć przez tę księgę, gdyĹź dalsza część powieści nam to rekompensuje z nawiązką. NiektĂłrzy mogą się przyczepić do ogĂłlnie rzecz biorąc negatywnej treści książki – Achak po trafieniu do USA wyraĹźa głównie swoje niezadowolenie wynikające z tego, co go tu spotkało. Pamiętajmy jednak, Ĺźe mieszkając w Sudanie, a potem w Etiopii i Kakumie idealizował sobie cały czas obraz Ameryki – dla niego miała być ona rajem, gdzie trafiając automatycznie stanie się bogaczem i gdzie nie spotkają go Ĺźadne trudności. Tymczasem rzeczywistość okazała się inna, szybko został pozostawiony sam sobie w zupełnie odmiennym świecie i zapewne, gdyby nie pomoc jego rodakĂłw, ktĂłrzy przybyli tu wcześniej, nie byłby w stanie sobie poradzić. Deng często takĹźe zauwaĹźa, Ĺźe bardzo chciałby wrĂłcić do domu, do Sudanu. To najlepiej ukazuje prawdziwość przysłowia, Ĺźe „wszędzie dobrze, ale w domu najlepiej” - nawet mimo moĹźliwości Ĺźycia w raju, mĂłgłby on z tego zrezygnować, byle być bliĹźej rodziny. Zdaje sobie jednak z tego sprawę, Ĺźe część jego bliskich jest na jego utrzymaniu i nie moĹźe porzucić pracy i Ĺźycia w Stanach, poniewaĹź oni takĹźe by ucierpieli.

Co to za Coś to książka warta przeczytania. Ukazuje ona życie tak odmienne od naszego, w którym codziennie trzeba walczyć o przetrwanie i człowiek jest zależny od pomocy innych. Losy Valentino Achak Denga na długo zapadają w pamięć, a jego postawa powinna być wzorem dla nas samych. Bo, pomimo wszystkich nieszczęść, był on w stanie wciąż poświęcać się dla innych. Nawet mimo tego, że często nie mógł liczyć na coś w zamian.

Wszelkie zyski z tej książki są przekazywane Valentino Achak Deng Fundation.