Arkadij i Borys Strugaccy - S.T.A.L.K.E.R.: Piknik Na Skraju Drogi

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł ksiÄ Ĺźki: S.T.A.L.K.E.R.: Piknik na skraju drogi Gatunek: miks science-fiction i horroru Wydawca: Pruszyński i S-ka Rok wydania: 2007 Ilość stron: 176 Cena: 19,90 PLN

Książki – obok telewizji i komputerĂłw jest to trzecia i najpopularniejsza forma przekazu publicznego. Jednak z tym wyjątkiem, Ĺźe ma nad pozostałymi dwoma ogromną przewagę, a to za sprawą tego, Ĺźe to właśnie dzięki książkom moĹźemy zagłębić się w najciekawsze historie i przygody, ktĂłrych nie moĹźemy przeĹźyć siedząc przed telewizorem bądĹş monitorem komputera. Wszystko to jednak leĹźy w kwestii autora – to od niego zaleĹźy, co wykreuje jego umysł i co przeleje na kartkę papieru tylko po to, aby oderwać swoich wiernych czytelnikĂłw od szarej, nudnej rzeczywistości.

Tak jest i w przypadku braci Strugackich – to między innymi dzięki nim za kaĹźdym razem, gdy sięgamy po książkę ich autorstwa, moĹźemy zagłębić się w mrożące krew w Ĺźyłach przygody i poznać fantastycznych bohaterĂłw, do ktĂłrych niejeden chciałby się upodobnić. Jedno z ich najsłynniejszych dzieł, „Piknik na skraju drogi”, zdobyło uznanie najznamienitszych krytykĂłw na całym świecie. Dlaczego tak się dzieje? Co wpływa na to, Ĺźe po upływie 30 lat tytuł ten nadal jest w kręgu zainteresowań? Co przyczyniło się do tego, Ĺźe powieść ta nadal wywołuje uśmiech na twarzy niejednego człowieka, a zarazem wzbudza kontrowersje? Przeczytajcie poniĹźszy tekst, a poznacie odpowiedzi na wszystkie nurtujące was pytania dotyczące „S.T.A.L.K.E.R.A.”

Wybuch elektrowni w Czarnobylu – o tym wydarzeniu pamiętają chyba wszyscy. Śmierć i zniszczenie ogarnęło ukraińskie miasto – wybuch zabił tysiące ludzi, a teren pozostał skaĹźony na długie lata. Lecz to tylko teoria, ktĂłrą znamy z kartek podręcznikĂłw do historii. W książce dwĂłch wybitnych braci historia przedstawia się zgoła inaczej – po rzekomym wybuchu elektrowni miasto nie pozostało juĹź takie, jakim było. Wszyscy jednak myśleli, Ĺźe była to sprawa przybyszĂłw z obcej planety, a miejsce skaĹźenia - tak zwana strefa - zostało zamknięte i pilnie strzeĹźone.

Powołano specjalny instytut naukowy, zajmujący się sprawami pozaziemskimi oraz pojawili się ludzie zwani „Stalkerami” – dla nich pieniądze miały najwaĹźniejsze znaczenie. Wyruszali na teren zamknięty w poszukiwaniu cennych rzeczy po to, by je potem przywlec do miasta i zebrać za to kupę szmalu. Mogli teĹź zyskać sławę w przypadku, gdy znalezisko oddali na cele badawcze w nadziei, Ĺźe sprawi ono, iĹź świat stanie się lepszy. Jeden z nich, Red Shoehart, ceniony i znany z niebywałego doświadczenia oraz profesjonalizmu poszukiwacz, po swojej ostatniej wyprawie na teren strefy przeĹźył metamorfozę duchową, ktĂłra przewrĂłciła jego Ĺźycie do gĂłry nogami...

Lecz nie tylko on się zmienił. Zmiana dotyczy również strefy, która powoli wymyka się spod kontroli, zaczynając żyć własnym, niezależnym życiem, pełnym chaosu i nienawiści...

Tak przedstawia się fabuła najpopularniejszej książki braci Strugackich. Fabuła powieści jest osadzona w fikcyjnym miasteczku Harmont. OgĂłlnie rzecz biorąc opowieść sprowadza się do jednej postaci – tytułowego Stalkera Reda Shoehart’a. Owszem, pojawiają się rĂłwnieĹź postacie poboczne, lecz nie mają one większego znaczenia, poniewaĹź książka – tak jak to było w zamierzeniach autorĂłw – przedstawia dramatyczną historię jednego człowieka, ktĂłry przechodzi metamorfozę na zawsze zmieniającą jego Ĺźycie.

Okładka - juĹź na starcie ksiÄ Ĺźka wprowadza nas w ponury nastrĂłj

I powiem szczerze, Ĺźe udało się to wyśmienicie. Nie ma tutaj opisĂłw spektakularnych akcji, wybuchĂłw, walk czy teĹź strzelanin. Całość skupia się natomiast na psychologicznym portrecie samotnego człowieka z problemami, ktĂłrym nerwy targają na lewo i prawo, i – nie oszukujmy się – wyraĹşnie to widać. Widać, Ĺźe główny bohater jest kimś, dla kogo świat nie jest łaskawy, kimś, kto uznawany jest za wyrzutka społeczeństwa oraz nie liczy się dla nikogo. Lecz nie tylko on jest przedstawiony w tak suchy sposĂłb, jako Ĺźe świat opisany w „S.T.A.L.K.E.R.Z.E.” jest światem brutalnym i niemoralnym, jest światem, w ktĂłrym nie ma miejsca dla słabych. Teraz dodajmy jeszcze do tego Strefę, czyli główną problematykę książki i otrzymamy mieszankę wybuchową – znakomite połączenie kilku gatunkĂłw współgrających ze sobą w taki sposĂłb, Ĺźe książka wciąga czytelnika do reszty.

Lecz nie tylko w tej kwestii autorzy spisali się na medal – owacje na stojąco należą się rĂłwnieĹź za sposĂłb, w jaki to wszystko zostało opowiedziane. Książka została podzielona na cztery odrębne części. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie pewna rzecz, ktĂłra zwrĂłciła moją uwagę. KaĹźda część toczy się w innym okresie czasowym (powiedzmy kilka lat później), lecz wszystko skupia się nadal na jednej osobie – moĹźna z tego wywnioskować, Ĺźe cała ta powieść jest historią 10 lat konkretnej osoby, wokół ktĂłrej dzieją się dziwne rzeczy. Zdecydowanie najbardziej interesująca jest pierwsza część – trzy pozostałe są prowadzone w narracji trzecioosobowej, natomiast pierwszy tom jest napisany w narracji pierwszoosobowej – to tak jakby wstęp do wszystkiego, a zarazem przedstawienie postaci Reda. Po przeczytaniu pierwszych kilku stron dochodzi się do wniosku, Ĺźe część ta jest czymś na styl dziennika lub pamiętnika – widać, Ĺźe bracia początkowo skupili się na uczuciach wewnętrznych postaci i jej myślach.

W oczy rzuca się rĂłwnieĹź chora wyobraĹşnia twĂłrcĂłw. Czytając książkę na pewno zatrzymacie się choć na chwilę przy opisie samej strefy. To będzie właśnie ten moment, w ktĂłrym potwierdza się teoria, Ĺźe książki dają o wiele więcej moĹźliwości – pojętych bardzo szeroko - niĹź cokolwiek innego. Stworzenie tak wymyślnej scenerii na potrzeby filmu bądĹş gry rĂłwnałoby się niewyobraĹźalnym kosztom, a przy okazji film (lub gra) musiałby zmienić kategorię wiekową ;).

Wymieniając te wszystkie zalety nie moĹźna zapomnieć o tym, Ĺźe „Piknik na skraju drogi” nie jest książką dla wszystkich. Zgorzkniałe postacie, brutalny świat i mroczne tereny sprawiają, Ĺźe nie powinny się za tę powieść zabierać młodsi czytelnicy. Omijać ten tytuł szerokim łukiem powinni rĂłwnieĹź Ci, ktĂłrzy oczekują czegoś prostego, czegoś naszpikowanego akcją i czegoś, co moĹźna przeczytać, odłoĹźyć, a następnie o tym zapomnieć. W „S.T.A.L.K.E.R.Z.E.” nie doznamy takich przygĂłd. Dzieło Arkadija i Borysa Strugackich skupia się na trochę innych wartościach i operuje odmiennymi załoĹźeniami. Tutaj na pierwszym planie jest psychologia, wewnętrzne przeĹźycia, dramaty poszczegĂłlnych osĂłb, aĹź w końcu zaufanie, strach i śmierć. Nie jest to zwykłe czytadło – jest to pozycja zmuszająca do wewnętrznej refleksji, chwilowego zastanowienia się nad tym, co w Ĺźyciu jest tak naprawdę waĹźne. Nie bĂłjcie się jednak tego, Ĺźe opisywany przeze mnie tytuł jest filozoficznym bełkotem – to nieprawda. Jest to połączenie książki psychologicznej, thrillera, pozycji z gatunku Science-Fiction, a takĹźe horroru. PrzeĹźycia i historie Reda dopełniają momenty grozy - przeraĹźające opisy pomieszczeń i wymyślnych kreatur przez ktĂłre nawet największym twardzielom serce stanie w gardle.

Mizantropijne (czyli niechętne ludziom) spojrzenie na świat przeraĹźa, a zarazem fascynuje, pokazuje jacy naprawdę jesteśmy i jak podle potrafimy się zachować w sytuacjach, gdy puszczają nerwy. Powieść ta pokazuje rĂłwnieĹź nasze zachowanie w sytuacjach ekstremalnych - egoizm, samolubność, arogancję. I taka jest niestety prawda – zakładam z gĂłry, Ĺźe gdyby sytuacje przedstawione w książce miały miejsce w realnym świecie, to zachowalibyśmy się tak samo, jak jej bohaterzy. Bracia odwaĹźyli się pokazać, jak bardzo podły jest w swej istocie gatunek ludzki.

Co zadowoliło mnie najbardziej, gdy czytałem tę niewiarygodną opowieść? Z przyjemnością mogę stwierdzić, Ĺźe dwie rzeczy – początek (wstęp, ktĂłry był poniekąd pierwszym rozdziałem) oraz zaskakujące (jak dla mnie) zakończenie. Nie zdradzę go jednak, a jeśli chcecie się dowiedzieć o co mi chodzi, to przeczytajcie książkę. Na pewno zorientujecie się co mam na myśli.

Jedyną wadą, jaką dojrzałem podczas czytania, były drobne literĂłwki, ale to tylko mały mankament, ktĂłry tak naprawdę nie obniĹźa przyjemności płynącej z czytania. Cieszy rĂłwnieĹź fakt, Ĺźe książka jest krĂłtka – często zdarza się tak, Ĺźe ludzie widzący dużą, 600-stronicową księgę juĹź na starcie rezygnują z jej przeczytania. W tym przypadku jest jednak inaczej – niewielka, lekka książka, mająca niecałe 200 stron prezentuje się ładnie, a przy okazji nie zajmuje zbyt wiele miejsca. Jest to rĂłwnoznaczne z tym, Ĺźe w książce nie natrafimy na dłuĹźyzny – w tych niecałych 200 stronach znajdziemy tylko to, co najwaĹźniejsze i najbardziej interesujące. Nie doszukamy się tu niepotrzebnych dialogĂłw, monologĂłw, opisĂłw, ani czegoś, co mogłoby zanudzić człowieka na śmierć – wszystko jest dosłowne, zwięzłe i treściwe.

Dziwi jedynie fakt, dlaczego książka została wydana w Polsce dopiero teraz, po 30 latach od jej wydania na Zachodzie. Chylmy czoła przed wydawnictwem Pruszyński i S-ka za to, Ĺźe pokusiło się i wydało tak zacną porcję klasyki, jaką niewątpliwie jest „Piknik Na Skraju Drogi”.

„S.T.A.L.K.E.R.” naleĹźy juĹź do klasyki gatunku Science-Fiction i klasyką pozostanie – rosyjskim braciom udało się stworzyć książkę niezwykle interesującą, książkę, ktĂłra po tylu latach nadal fascynuje i interesuje. Mam nadzieję, Ĺźe współcześni pisarze powrĂłcą właśnie do tego stylu, poniewaĹź był on naprawdę znakomity. UwaĹźam, Ĺźe kaĹźdy człowiek powinien to przeczytać chociaĹź raz w swoim Ĺźyciu, szczegĂłlnie teraz, gdy książka (w związku z wydaniem gry) została ponownie wystawiona do sprzedaĹźy i to za tak niewielką cenę. Czasami zamiast kolejnej bezsensownej gry lepiej jest właśnie zaopatrzyć się w tak znamienitą pozycję, jaką jest dzieło braci Strugackich. Gorąco polecam wszystkim fanom literatury Science-Fiction i nie tylko im.

Plusy:

klasyka, zachwyca nadal, po 30 latach od napisania

jest krótka a treściwa

najlepsza książka Science-Fiction jaką czytałem

Minusy:

słaba korekta (głownie literówki)

Ocena: z czystym sercem wystawiam temu tytułowi 10/10 (w skali sztabowej 100%), kto mi nie dowierza, niech sam się przekona i przeczyta.

---

Hunter
E-mail autora: hunter(at)sztab.com

---