W 1901 roku imperium osmańskie jest nazywane „chorym człowiekiem Europy”. Rządzi nim Abdülhamid II – paranoik, zapalony czytelnik modnych kryminałów, pasjonat biologii i medycyny, który do władzy doszedł dzięki przewrotom pałacowym oraz truciznom. Jego poddani się buntują, a mocarstwa kolonialne ingerują co rusz w sprawy niewydolnego państwa. Gdy wiosną na wyspie Minger – gdzieś między Kretą a Rodos – wybucha dżuma, sułtan ma poważny problem. Zachód wykorzystuje epidemię jako pretekst do kolejnych nacisków.
Wyspa staje się beczką prochu. Kwarantanna i izolacja zyskują coraz liczniejszych przeciwników, którzy wierzą bardziej w moc magicznych amuletów, miejskie legendy i teorie spiskowe. Grecy i Turcy, chrześcijanie i muzułmanie obwiniają się nawzajem o sprowadzenie zarazy. Gdy międzynarodowa blokada odcina Minger od reszty świata, jego mieszkańcy są zdani już tylko na siebie. Wystarczy iskra.
Te wydarzenia śledzi i opisuje w listach do Konstantynopola księżniczka Pakize, córka obalonego sułtana. Jej mąż, doktor Nuri Bej ma rozwiązać zagadkę epidemii oraz morderstwa głównego inspektora sanitarnego, Bonkowskiego Paszy. Metodą dedukcji – jak detektyw.
XIX stulecie i pierwsze dziesięciolecia kolejnego wieku były okresem gwałtownego przebudzenia różnorakich nacjonalizmów, narodzin tzw. świadomości narodowej u milionów osób wolnych dotychczas od tego sposobu myślenia. Zarazem wciąż był to okres dotykany przez różnorakie przypadłości właściwe dla bytu niezliczonych ludzkich cywilizacji od najdawniejszej starożytności, a które zostały przezwyciężone – bądź znacząco ograniczone – dopiero wskutek dwudziestowiecznych odkryć. Oba te motywy zbiegają się w
„Nocach zarazy” Orhana Pamuka.
Europa początków minionego stulecia, a imperium osmańskie w szczególności stanowiły istny tygiel społeczności różniących się między sobą religią, językiem czy kulturą, a niejednokrotnie od pokoleń zamieszkujących te same ulice bądź zakątki bezpośrednio ze sobą sąsiadujące, oddalone od siebie o dosłowny (i czasami niestety złowieszczy) rzut kamieniem. Dobrym tego przykładem może być postać Bonkowskiego Paszy, którego personalia wprost wskażą polskiemu czytelnikowi na jego nadwiślańskie pochodzenie, lecz to nie on jest głównym bohaterem omawianej powieści.
Owymi nie są jednak również osmańska księżniczka czy jej mąż, choć to teoretycznie wokół nich koncentruje się zasadnicza opowieść. Główną rolę należałoby przypisać społeczności wyspy Minger, jej przebudzeniu narodowemu, gdyby nie fakt… że jest to byt wymyślony, choć niewątpliwie inspirowany historiami prawdziwymi. Zasadnicze znaczenie ma bowiem klimat ówczesnych czasów, targające nimi namiętności, choć przebrzmiały, to żywo wpływający na współczesność.
No i jest jeszcze ta tytułowa zaraza. Autor nie wzbudza u czytelnika przerażenia, choć w żadnym razie nie deprecjonuje zagrożenia, klimat jego powieści jest daleki choćby od
„Dżumy” Camusa. Uderza jednak jego przenikliwość w zakresie odczytania ludzkiej natury i ludzkich reakcji, a zarazem stanowią zapis współczesności – warto pamiętać, iż
„Noce zarazy” powstawały w okresie pandemii koronawirusa.
Orhan Pamuk nieprzypadkowo zdobył największe możliwe wyróżnienie dla literata, a omawiana książka potwierdza nie tylko zasadność owej nagrody, jak i brak związanej z nią klątwy dla dalszej twórczości.
„Noce zarazy” to dzieło prawdziwego noblisty.
|
| Autor: Klemens
|
|
|
|
|
Tytuł:
