Iain Pears - Którędy droga?

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł: KtĂłrędy droga? (An Instant of the Fingerprint) Autor: Iain Pears Ilość stron: 739 Wydawnictwo: Zysk i S-ka Rok wydania: 2010 Cena: 34,90 PLN

Jest rok 1663. Po przeszło dwudziestu latach wojny domowej do Anglii powraca Karol II Stuart. Pod berłem nowego króla ludzie zaznają wreszcie pokoju. Niestety nie wszyscy. Wywodząca się z plebsu Sarah Blundy zostaje oskarżona o morderstwo Roberta Grove, jednego z członków oksfordzkiego Nowego Kolegium.

Tak rozpoczyna się fabuła historycznego kryminału „KtĂłrędy droga?” ,ktĂłrego autorem jest brytyjski pisarz Iain Pears. Wraz z rozwojem wydarzeń i odkrywaniem nowych faktĂłw wina młodej kobiety staje pod znakiem zapytania, a w kręgu podejrzanych pojawiają się nowe osoby. Powieść składa się z czterech części. KaĹźda z nich przedstawia tę samą historię z punktu widzenia innej osoby. Ze zmianą perspektywy wiąże się teĹź zmiana narratora, dzieje się tak dlatego, Ĺźe kaĹźda część to pierwszoosobowa relacja jednego z bezpośrednio zamieszanych w wydarzenia bohaterĂłw.

Taki a nie inny sposĂłb przedstawienia fabuły rewelacyjnie oddaje to, Ĺźe wszystko potrafi być względne, Ĺźe zawsze są co najmniej dwie strony medalu i Ĺźe punkt widzenia zaleĹźy od punktu siedzenia. WraĹźenie to jest dodatkowo potęgowane poprzez fakt mnogości osĂłb relacjonujących przebieg zdarzeń. Jako czytelnik przywykłem juĹź by bezgranicznie zawierzać słowom narratora, będącego przecieĹź głównym, a zwykle wręcz jedynym ĹşrĂłdłem przekazu w kaĹźdej książce. W „KtĂłrędy droga?” jest ich aĹź czterech i kaĹźdy z nich opowiada jedynie o tym, co jest mu wiadome lub czego sam doświadczył, w związku z czym nieraz zaskoczyło mnie, Ĺźe wydarzenia ktĂłre bezwarunkowo uwaĹźałem za prawdę, pokazały swą prawdziwą naturę dopiero po zestawieniu z relacjami pozostałych bohaterĂłw powieści.

Warto przy tej okazji poruszyć temat jednej z dwĂłch głównych wad, jakie mam do zarzucenia książce. Chodzi mianowicie o pierwszą jej część, czyli opowieść włoskiego medyka Marca da Coli. „KtĂłrędy droga?” to pokaĹşna, bo ponad 700-iuset stronnicowa pozycja. Relacja młodego Włocha zajmuje przeszło 200 stron i jeĹźeli juĹź operuję na liczbach, to jest ona o jakieś 150 stron za długa. Autor bardzo szczegółowo zagłębia się we wszelkie niuanse związane z historycznymi realiami XVII-wiecznej Anglii, (co akurat samo w sobie wadą nie jest) przez co akcja posuwa się bardzo powoli, a Ĺźe sama fabuła teĹź nie naleĹźy do najciekawszych, to i potoczne wciągnięcie się w książkę wymaga sporej dozy samozaparcia.



Sytuacja zmienia się diametralnie w momencie, gdy głos zabiera kolejny bohater-narrator. JuĹź tutaj rozpoczyna się to, co stanowi głównie danie serwowane nam przez Pearsa i co przesądza o sukcesie jaki „An Instant of the Fingerprint” (tytuł oryginalny) odniĂłsł na całym świecie. Mowa o porĂłwnywaniu poszczegĂłlnych relacji, o kluczeniu między róşnymi perspektywami i prĂłbach ustalenia stanu faktycznego. To trochę tak jakby z czterystu wymieszanych elementĂłw prĂłbować ułoĹźyć kompletną stuczęściową układankę. Im więcej stron znajduje się po naszej lewej, tym więcej niewiadomych i nietrafionych przypuszczeń. Dopiero po przeczytaniu ostatniej wersji historii pojawia się pełen obraz osoby odpowiedzialnej za morderstwo i motywĂłw jakimi się kierowała.

Jak juĹź wspominałem rażące wady są dwie - pora więc na kilka słów o drugiej z nich. Nie jestem pewien czy winę ponosi autor czy przekład z angielskiego na polski. Sądząc po recenzjach kilku duĹźych brytyjskich czasopism naleĹźałoby rzec, Ĺźe faktycznie książka straciła bardzo duĹźo w przekładzie. Nie czytałem oryginału, więc nie wiem na ile stwierdzenie to pokrywa się z prawdą, napiszę tylko o efekcie końcowym. Przechodząc do rzeczy – chodzi o bardzo trudny język, jakim posługują się bohaterowie powieści. Mimo tego, Ĺźe nie ma w nim zbyt wielu archaizmĂłw czy fachowego słownictwa związanego z XVII-wiecznymi metodami śledczymi, trudno tu mĂłwić o przyjemności płynącej z samego czytania. Język jakim posługują się narratorzy cechuje się bardzo specyficzną i mało przyjazną w odbiorze składnią. Nie będę się zbyt wiele nad tym rozwodził, zamiast tego przytoczę dwa wyrwane z kontekstu zdania:

„Niemniej jednak pokroju był ludzi, do ktĂłrych zbliĹźać się naleĹźy z ostroĹźnością, jako Ĺźe tolerować potrafił wyjątkowe nawet kreatury, nie znosił natomiast szarlatanĂłw ni głupcĂłw.”

czy nieco krĂłtsze:

„Nie myślcie, Ĺźe egoistyczne jedynie kierowały mną pobudki.”

Zabawne? Początkowo tak. Potem przychodzi zniecierpliwienie i zmęczenie koniecznością skupiania się nie tylko na treści, ale także dodatkowo na formie odczytywanych zdań; i tak przez lite 700 stron.

ZbliĹźając się do końca chciałbym jeszcze zwrĂłcić uwagę na przymiotnik uĹźyty w zwrocie „kryminał historyczny”, ktĂłrym to zwrotem określa opisywaną właśnie książkę. Przymiotnik ten nie znalazł się tam bez przyczyny, co więcej w tym konkretnym przypadku trafniej byłby powiedzieć, jest to powieść historyczna o zabarwieniu kryminalnym. Większa część tekstu to przybliĹźenie czytelnikowi tego, jak wyglądało miejskie Ĺźycie w Anglii w latach następujących po burzliwej rewolucji cromwellowskiej. Pears kładzie tu szczegĂłlny nacisk na miasteczko akademickie Oksford, będące juĹź wtedy prawdziwą enklawą europejskiej nauki. Dla wszystkich miłośnikĂłw historii lektura „KtĂłrędy droga?” będzie prawdziwą ucztą przepełnioną licznymi nawiązaniami do tego co doskonale znane z kart historii i znacznie bardziej finezyjnymi drobiazgami, ktĂłrych próşno szukać w podręcznikach.

Z najbardziej znanych w literaturze pozycji, książkę Pearsa najłatwiej porĂłwnać do klasyka Umberto Eco „Imię róşy”. Nie jest to dzieło tego samego kalibru, ale znajduje się jedynie o jedną półkę niĹźej. „KtĂłrędy droga?” to lektura ciężka i wymagająca, a przy tym bardzo satysfakcjonująca i zapadająca w pamięć.